Walmart: Save money Live better (ABD'de Süpermarket Zinciri)

Wal-Mart Stores Inc. Sam Walton tarafından kurulmuş dünya çapında şubeleri olan perakende satış yapan mağazalar zinciridir. Amerika'nın birçok eyaletinde şubeleri vardır. Wal Mart, Amerika'nın önemli ekonomi dergisi Fortune'nun 2007 sayısında yeralan "Amerika'nın en büyük yatırımlarını yapan 500 şirket" (Fortune Global 500) raporunda "Dünya çapında yüksek ciro yapan şirket" olarak yer almıştır. Wal Mart mağazalar zincirinde büyük çoğunluğu Amerika'da olmak üzere 2.1 milyon insan çalışmaktadır. Wal Mart'ın en önemli rakipleri Metro, Carrefour ve Tesco'dur.



38 milyon dolar: Wal-Mart'ın bir saat içerisinde gerçekleştirdiği satış miktarı.

WAL-MART dünya tarihinin gelmiş geçmiş en büyük ve en güçlü şirketi olmasına rağmen ülkemizde şaşılacak denli az tanınıyor. Ya insanlar bu devin ismini hiç duymamış oluyorlar ya da  belki de bir dönem basında Migros ile ilgilendiğine dair haberler çıktığı için, Wal-Mart’ı basitçe bir perakende zinciri zannediyorlar. Bir süpermarket zinciri! Doğrudur, Wal-Mart bir süpermarket zinciridir ve gerçekten de şimdilik tek işi budur. Ama bu şirketin hem Amerikan hem Avrupa ve hem de dünya ekonomisine ciddi ciddi şekil verecek güçte bir yapı olduğunu düşünürseniz, Wal-Mart’ın bir bakkal dükkanları zincirinden çok öte bir “olgu”olduğunu anında görürsünüz. Ayrıca, eğer günümüz global iş dünyasının aktörlerinin kimlerolduğunu anlamaya çalışırsanız, o zaman karşınızda mutlaka ve mutlaka Wal-Mart’ı bulursunuz.

Ben, Türk iş dünyasının bu “mega”şirket ile ilgili olarak ne yazık ki çok dar kapsamlı bir bilgiye sahip olduğunu gözlemlediğimden,dünya kapitalizminin bugüne dek hiç görmediği böylesi bir yapıyı yakından tanımanın önemli olduğunu düşünüyorum. Ancak bunu yaparken şu çok önemli
vurguyu da yaparak: Wal-Mart, tarihin gelmiş geçmiş en büyük şirketi olmasına ve halka açık bir sermaye yapısının bulunmasına rağmen, operasyonlarının nasıl işlediğine dairhakkında en az bilgi sahibi olunan bir şirket.

2005 yılında almış oldukları daha “pozitif” halkla ilişkiler kararlarından önce basınla konuşmayı bile reddediyorlardı. Hatta, basın ile ilişkilerişirket zamanının kaybı ve böylelikle de maliyetlerin gereksiz yere artması olarak görüyorlardı. Wal-Mart hakkında ülkemizde çok az bilgi olmasının sebeplerinden bir tanesi de işte bu “sır saklama” amaçlı şirket politikası olabilir. O nedenle ben sizlere bu sayfalarda, şu aniçin dünya literatüründe Wal-Mart ile ilgil var olan mümkün olan en fazla bilgiyi aktarmaya çalışacağım.

Öncelikle global veriler. Bakın bakalım konuştuğumuz şirket nasıl bir büyüklüğü ifade ediyor:
Wal-Mart’ın 2005 yılı cirosu 316 milyar ABD doları. Bu ciro, Toyota gibi bir dünya devini bile ufak bir şirket haline getirebiliyor. Biraz daha dikkatli bakarsanız, mevcut TL/dolar kuru çerçevesinde, Türkiye’nin milli gelirine de oldukça yakın bir rakam bu ciro. Üstelik bu geliri sadece ve sadece 1,6 milyon çalışan vasıtasıyla gerçekleştiriyorlar.Bu anlamda dünyanın en etkin (efficient) ve verimli şirketlerinin başında geliyor. Aynı zamanda da dünyanın en fazla çalışana sahip olan şirketi. Wal-Mart şirketinin ABD’deki en yakın rakibi Target isimli perakende zinciri.

Şimdi dikkat edin: Wal-Mart’ın 2004 ve 2005 yılları arasında elde etmiş olduğu iki yıllık büyüme cirosu, Target’ın toplam cirosuna eşit. Yani Wal-Mart’ın, 2004 ila 2005 yılları içinde mevcut olan cirosunun üzerine eklemiş olduğu “yeni” ilave ciro, Target’ın toplam cirosu kadar. Üstelik,şirketin 2010 yılı için büyüme hedefi, onları yarım trilyon dolarlık bir şirket haline getirecek. Belki rakamı yanlış telaffuz ettiğimi düşünüyor olabilirsiniz: Yarım trilyon Amerikan doları. Böyle bir büyüklük, dünya tarihinde hiç görülmedi. Bunun,Wal-Mart’ın içinde faaliyet gösterdiği veya dolaylı olarak bu ekonomilerde yer aldığı ülkeler için tahmin edemeyeceğiniz kadar ciddi etkileri var. Öyle ya, 2010 yılında Türkiye’nin öngördüğü ulusal gelirden çok daha fazla bir ciroya sahip olan bir şirket ne demek? Üstelik Türkiye dünyanın en büyük 20 ulusal ekonomisinden birine sahip olan bir ülke. Anlayacağınız,Wal-Mart ülkeler ötesi büyük iki milyon çalışanıyla tarihin en büyük şirketi olan Wal-Mart’ın 2010 ciro hedefi yarım trilyon dolar. Zaten belki de o nedenle şirketin genel merkezinin yer aldığı Arkansas eyaletinin Bentonville şehrine sık sık yabancı ülkelerin büyükelçileri uğrayıp, Wal-Mart yetkililerini ziyaret ediyorlar. Çin’le ticareti yönlendiriyor. Şirketin erişim alanlarını biraz daha ayrıntılı olarak incelemeye kalktığınızda, adamların aslında dünya ekonomisinin yeni şeklinin oluşmasında inanılmaz etkili olduklarını da görüyorsunuz.

Örneğin, bugün için dünyada en fazla konuşulan konu olan, üretimin ve satın almanın Çin Halk Cumhuriyetine “outsource” edilmesi faaliyetini gerçek anlamda başlatmış olan şirket Wal-Mart. Bir başka deyişle, Wal-Mart’ın dev ölçeklerdeki Çin satın almaları, hem Çinli müteşebbislerin iştahını kabartan en önemli unsur oluyor,hem de dünyadaki diğer tüm firmaların bu ülkeden tedarik yolunu seçmelerine örnek teşkil ediyor. Ve sonuçta Çin ekonomisi, dünyanın (ve bizim) başımıza en büyük sıkıntılardan biri olarak çıkıyor. Wal-Mart şirketinin Çin’den yapmış olduğu ithalat rakamlarına bir bakın. Şirket, 1999 yılında Çin’den ABD’ye 3 milyar dolar değerinde mal ithal ediyor.Bu rakam bir yıl sonra, yani 2000’de 3,7 milyar dolara yükseliyor. 2001 yılı ithalat rakamı 10 milyar dolar. 2003 yılında Wal-Mart’ın Çin’den ABD’ye yapmış olduğu ithalat inanılmaz derecede artıp 15 milyar dolara yükseliyor. 2004’te ise tam 18 milyar dolarlık ithalat yapıyor.Üstelik bu rakamlar şirketin sadece ABD’ye yapmış olduğu ithalat rakamları. İngiltere, Almanya, Meksika ve Japonya’da da faaliyetleri olduğunu düşünürseniz, Wal-Mart’ın Çin’den yapmış olduğu ithalatın boyutlarının çok daha yüksek olacağını tahminde zorlanmazsınız. Şirketin 2004 yılında Çin’den ABD’ye yapmış olduğu ithalat, ABD ülkesinin Çin’den aynı yıl yapmış olduğu toplam ithalatın yüzde 10’undan daha fazla. Yani Wal-Mart, ABD-Çin dış ticaret dengesinde ithalatın tek başına yüzde 10’luk payını oluşturacak denli güçlü. Gücün büyüklüğünü düşünebiliyor musunuz?

Dediğim gibi, şirket hakkında bilgi bulmak çok zor. O nedenle en yakın döneme ait bilgiler yerine bazen, elinizdeki en güvenilir bilgilerle yetinmek zorunda kalabiliyorsunuz. Bu bağlamda, 2003 yılının ithalat verilerini alırsak, Wal-Mart’ın Çin’den yaptığı 15 milyar dolarlık ithalat, İngiltere ve Almanya’nın ülke olarak Çin’den yapmış oldukları ithalattan çok daha fazla. Yani Wal-Mart, Batılı büyük bir ülke kadar, hatta bunlardan çok daha büyük miktarlarda Çin satın alması yapabilen bir dev. Bu anlamda bakarsanız, Çin Hükümeti nezdinde burası artık bir şirket değil, basbayağı bir ülke, hem de çok önemli bir ülke olarak algılanıyor. Şirketin Çin hükümeti üzerinde uygulayabileceği ekonomik gücün de ne olabileceğini,eminim, tahmin etmekte fazlaca zorlanmıyorsunuzdur.






            


Yine aynı rakamlara dayanarak, şirketin mukayeseli gücünü göstermeye devam etmek istiyorum.Avrupa’nın dev market zincirleriyle karşılaştırıldığında, Carrefour’un 2003 yılında Çin’den sadece 2 milyar dolarlık ithalat yaptığını, İngiltere’nin B&Q isimli şirketinin 1,3 milyar dolar ve Japonya’nın Ito-Tokado zincirinin sadece 1,5 milyar dolarlık ithalat yaptığını görüyoruz. Wal-Mart 15 milyar dolar!. Wal-Mart’ı bu yıl ciro büyüklüğünde bir tek ExxonMobil şirketi geçebildi. Ama, bu yine de Wal-Mart’ın dünyanın en büyük şirketi olarak kabul edilmesinin önünde engel değil. Zira, ExxonMobil’in bu yılki ciro büyüklüğünün en önemli sebebi, petrol fiyatlarının astronomik olarak yükselmiş olması. Bu şartlar altında, hiçbir şey yapmayıp lüks koltuğunuzda oturup, gökdelenin üst katındaki ofis pencerenizden pahalı Havana puronuzu tüttürerek New York manzarası seyretseniz de bu ciroları elde etmeniz mümkün olurdu. Ama Wal-Mart’ta cirolar, az sonra ayrıntısıyla anlatacağım gibi, böyle elde edilmiyor.


Birincisi, şirketin CEO’su da dahil olmak üzere kimsenin odasındaki koltuklar “rahat” koltuklar değil. İkincisi, Wal-Mart’ın, bir zamanların en büyük perakende devi (ama şimdinin yok olmaktan henüz kurtulmuş şirketi) Sears gibi “gökdeleni” yok.Bilenler hatırlayacaktır, Chicago’daki“Sears
ower”, bir zamanların bu görkemli şirketinin güç sembolü olarak yükseliyordu.Wal-Mart’ın “tutumluluk ve disiplin”e dayalı şirket değerlerini ifade etmek için, 2004 yılında Wal-Mart başkanı Rob Walton, avukatlarına hitaben aynen şöyle konuşuyordu: “Şikago’daki Sears kulesine kafa tutacak bir Wal-Mart kulesi yoktur.”




Wal-Mart Etkisi

Wal-Mart, dünyanın en güçlü‘perakende’ şirketi değil: Dünyanın en güçlü şirketi. Eğer Wal-Mart’ı yalnızca bir perakende şirketi olarak düşünüyorsanız çok yanılıyorsunuz. Wal-Mart artık bir ‘olgu’. Yani, bir fenomen.Öyle ki, ulusal ekonomik hareketler üzerinde tek başına radikal etkileri olabilecek denli önemli bir şirket bu. Örneğin,Amerikan ekonomisinde 1995 ila 1996 yılları arasında sağlanmış olan toplam ulusal verimlilik artışının yüzde 4’ünü tek başına Wal-Mart sağlamış! Bundan daha da çarpıcısı, Wal-Mart’ın enflasyon oranı üzerindeki inanılmaz etkisi.

1998 ila 2001 yılları arasında Amerika’daki enflasyon, oldukça ılımlı sayılabilecek düzeyde gerçekleşmiş. Örneğin 1998’de 10,00 dolar tutarındaki bir ürünün fiyatı 2001’de 10,87 dolar olmuş. Yiyeceklerde de 1998’de 10,00 dolar olan ortalama fiyat 2001’de 10,77 dolara yükselmiş. Dönem içinde enflasyon oranı (CPI) yüzde 2,5 olarak cereyan etmiş. Şimdi, bu elbette çok küçük bir rakam. Ancak Tüketici Fiyat Endeksinin (CPI) bu hesaplamasında bile yüzde 15’lik bir hata payı bulunduğu biliniyor. Bu hata payı düşüldüğünde, gıdadaki enflasyon oranı yıllık 2.125 oluyor. Yani aslında 1998’de 10,00 dolar olan yiyeceklerin fiyatı, 2001’de 10,65 dolar olmuş. Arada 12 sent fark var. Bu da çok ufak bir rakam diyebilirsiniz. Ancak, ortalama bir ABD ailesinin gıdaya haftada ortalama 100 dolar harcadığını düşünürseniz, toplam aileler hesaba katıldığında bu hata payı yıllık 6,6 milyar dolar olarak karşımıza çıkıyor.Yani, ülkede insanlar aslında gıdaya, devletin hesapladığından 6,6 milyar dolar daha az para harcamışlar.

Bu nasıl oluyor diyeceksiniz. Olan şu: Hükümet, CPI’ı hesaplarken ülkenin her tarafından ve Wal-Mart dışındaki satıcılardan fiyat alıyor. Oysa sadece ve sadece Wal-Mart’aki satış fiyatları üzerinde enflasyon oranı hesaplansa, bu oran çok daha düşük olacak. Yani anlayacağınız, Wal-Mart, ülkedeki fiyatları ucuzlatmakla kalmıyor, ulusal enflasyon oranını da tek başına yüzde 15 aşağıya çekiyor! Güce bakın.

İşte “Wal-Mart Etkisi” (The Wal-Mart Effect) denilen şey böyle bir şey. Wal-Mart, 1990 yılına kadar taze gıda satmayan bir zincir. Bugünse Wal-Mart, 95 milyar dolar taze gıda cirosuyla dünyanın en büyük gıda satıcısı. Adamlar hangi işe girerlerse,bu işin uzak ara birincisi oluyorlar. The Economist dergisinin bildirdiğine göre, yakında,tüketici finansmanı yoluyla bankacılık işine de girmeyi planlıyorlar.Vay o zaman kredi kartı şirketleriyle bankaların işine. Wal-Mart Ekonomisi “Wal-Mart Etkisi”, bugün iş dünyasında en fazla konuşulan kavramlardan biri.

Wal-Mart Ekonomisi.

Wal-Mart ile özdeşleştirilen bir ikinci kavram daha var ki, o da en az birincisi kadar önemli (ve alakalı): Wal-Mart Ekonomisi. Ancak, bu ikinci kavramın tanımını yaparken Wal-Mart gıda işine girince tüm yiyecek fiyatları aşağıya düşmeye başlıyor. Rekabet de ister istemez bu çekime uyum sağlamak zorunda kalıyor.Müşteri kazanıyor, rekabet kaybediyor, Wal-Mart büyüyor. Aslında sadece yiyecek işinde değil, yiyecek dışı tüm “non-food” alanlarında da bu durum gözleniyor. İşte bu çok önemli bir Wal-Mart etkisi. Wal-Mart tarzı büyük perakendecilere “big-box” (büyük kutu) perakendecileri adı veriliyor. Bunun sebebi de, ürünlerin karton kutuların  içinden çıkarılıp raflarda monte edilmiş olarak sergilenmesi yerine, bunları kahverengi kutularından dışarıya çıkarmadan ve sadece üzerilerine kocaman etiketlerle fiyatlarını yazarak sergiliyor olmaları. Bu sayede inanılmaz bir raf alanı ve metrekare kazanmış oluyorlar. Aynı zamanda da müşteri hizmeti maliyetlerinden tasarruf edip fiyatları bu sayede ucuzlatabiliyorlar.İşte bu tür “bigbox” perakendeciler bir kasabaya geldiğinde, tüm halkın alışveriş alışkanlıkları kökten değişiyor ve yerel esnaf işini büyük ölçüde kaybediyor. Bu da bir başka Wal-Mart etkisi.





Wal-Mart’ın sloganı şöyle: “Her gün düşük fiyatlar. Her gün”. Slogan içindeki ikinci “her gün” italik olarak ve altı çizilerek yazılıyor. Bu da adamların garantisi olduğunu söylüyor: Hiç şakamız yok, fiyatlarımız her gün daha ucuzdur. Üstelik bunu ‘mutlak’ olarak yapıyorlar.İşte asıl Wal-Mart etkisi, fiyatları bıkmadan usanmadan her gün düşürme yönünde, çalıştıkları tüm sektörlerde yaratmış oldukları baskı. Wal-Mart etkisi, bu şirkete mal sağlayan tedarikçilerin üzerindeki sürekli bir verimlilik ve etkinlik (efficiency) baskısını da ifade ediyor.İşte bu baskı sayesindedir ki yukarıda değindiğim ulusal yüzde 4’lük verimlilik artışı tek bir şirket tarafından sağlanabiliyor.Böylesi bir verimlilik artışını
tarihte sağlayabilmiş olan başka bir şirket yok.

Wal-Mart taraftarı mı yoksa karşıtı mı olduğunuz tanımın nasıl yapılacağını çok belirleyici oluyor. Wal-Mart, belki de tarihte ilk kez bir şirket için taraftar ve hasım kampları şeklinde toplumun çok büyük kesimlerinin ayrıştığı bir duruma yol açıyor. Bu inanılacak gibi bir şey değil. Şimdi
anlatacağım hikayeye bir bakın.


Benim bu bilgilerin önemli bölümünü aldığım F.C. Fishman’ın“The Wal-Mart Effect” isimli kitabında, çok enteresan bir müşteri araştırmasının sonuçları veriliyor. 2003 yılında, dünyanın en büyük reklam ajanslarından biri olan Foote Cone&Belding şirketine bağlı araştırmacılar, ABD’nin
Oklahoma şehrinde bir araştırma yapıp, Wal-Mart’tan alışveriş yapanların sistematik bir analizini çıkarmak ve neden buradan alışveriş yaptıklarını açıklamak için bir çalışma başlatıyorlar.Çalışma sonucunda, Wal-Mart’tan alışveriş yapanların dört farklı segmente ayrıştırılabileceğini saptıyorlar.

* Bunlar, şampiyonlar, meraklılar, karşı olanlar, reddedenler.

* Şampiyonlar (yüzde 29), Wal-Mart misyonerleri. Tek kelimeyle Wal-Mart’a aşıklar. Bunlar Wal-Mart mağazalarında haftada 100 dolardan daha fazla

ve 4 haftada toplam 402 dolar harcıyorlar.

* Karşı Olanlar, Oklahomalı müşterilerin yüzde 15’i. Bu insanlar Wal-Mart’ı, işçi ücretlerini düşürdüğü, işleri yok ettiği, esnafa zarar verdiği gibi sebeplerden dolayı açık açık sevmiyorlar. Ama şimdi sıkı durun: Bu, Wal-Mart’ı hiç sevmeyen insanlar, şirketin ikinci en sadık müşteri
grubunu oluşturuyorlar ve ayda ortalama 5,6 ziyaret yapıp, 289 dolar para harcıyorlar! Üstelik bunlar, ‘meraklılar’ dan daha fazla para bırakıyorlar. Hiç böyle bir şey duydunuz mu hayatınızda? Sizi hiç sevmeyen en geniş kitle buna karşılık sizden en fazla alışveriş eden ikinci büyük grup olacak. Peki nedir bunun sebebi? Tamamen PARA. Para, para, para. Sevsen de, sevmesen de adamlar senin için çalışıyorlar. Aynı ürünü başka yerde 10 liraya alırken burada 7,5 liraya alabiliyorsan, sevip sevmeme pek de o kadar önemli bir şey olmamaya başlıyor. İşte Wal-Mart ekonomisi böyle bir şey. Sürekli ucuz fiyatlar, her yerden daha düşük fiyatlar. Peki şirket bunu nasıl sağlayabiliyor? Nasıl her gün daha düşük
fiyat verebiliyor? Ve bunun sonucunda da bir ailenin dört haftalık harcamasının bir haftasını bedavaya getirebiliyor? Bu da Wal-Mart ekonomisi ile ilgili bir şey.Şirketin size her gün daha ucuza mal satabilmesi için bunları sürekli olarak daha ucuza alması gerekiyor. Bu da, haliyle, Wal-Mart’a iş yapan tedarikçilerin üzerine bindirilen bir yük oluyor.

Wal-Mart - Tedarikçi sistemi nasıl işliyor?

Wal-Mart tedarikçilerle genelde şöyle çalışıyor: Diyelim ki siz Wal-Mart’a triko kazak satan bir şirketsiniz. Wal-Mart sizinle çalışmaya karar veriyor. Çok mutlusunuz, zira Wal-Mart’ın getireceği iş hacmi (volume) öyle büyük ki, bir anda sizin tüm işlerinizden daha büyük bir iş fırsatıyla karşılaşıyorsunuz.Birinci yıl kazaklar için 20,00 dolar üzerinden anlaşıyorsunuz. O yıl hayat mükemmel. Siz de mutlusunuz, Wal-Mart da mutlu, nihai müşteride. Zira o sırada piyasada benzer kazaklar ortalama 30,00 dolardan satılıyor. Ama ikinci yıl durum değişiyor. Senenin başında
Wal-Mart sizi çağırıyor ve geçen yılın nasıl olduğunu soruyor.“Harikaydı” diyorsunuz. “Bizim için de harikaydı” diyor Wal-Mart. “Tam 200 bin adet kazak sattık”. “Peki bu yıl bu rakamı 450 bine çıkaralım mı?”. Ne diyeceksiniz, ellerinizi ovuşturarak “elbette efendim” diye yanıt veriyorsunuz.
“Amma” diyor karşınızdaki şahıs “bu yıl fiyatlar 14,97 dolar olacak”.Hesabınızı yapıyorsunuz, kârdan biraz feragat etmeniz gerektiğini görüyorsunuz ama hacme bakıp yine de mutlu bir şekilde kabul ediyorsunuz. İkinci yıl da fena geçmiyor. Üçüncü yılın başında Wal-Mart size yine çok daha yüksek bir satış adedi vaadi ile geliyor: 800 bin kazak. Ama bu kez fiyatlar 11,97 dolar olacak.İşte o gün sizin için alarm zilleri çalmaya başlıyor. Fiyatı kabul etsen para kazanamayacaksın. Reddetsen temelli batacaksın. Adet o kadar büyük ki, ne yapacağını şaşırıyorsun. “Ama olur mu” falan demeden “valla, sen bilirsin, eğer yapamazsan biz gidip başka bir tedarikçiden alacağız” yanıtını alıyorsun. İşte Wal-Mart ekonomisi böyle birşey. Ve zaten ABD’de pek çok imalat sanayi işinin Çin’e göç etmesi büyük ölçüde bu “ekonomiden” kaynaklanıyor. Ama insanlar istedikleri kadar hayıflansınlar, sonuçta Wal-Mart bu sağlamış olduğu fiyat tasarrufunu aynen, olduğu gibi, müşteriye yansıttığı için toplumdan inanılmaz büyük bir destek görüyor. Baksanıza, sevmeyenler bile dünya kadar alışveriş yaparak Wal-Mart’ı desteklediklerini fiilen söylüyorlar.

Tedarikçiye yönelik baskıcı tutum, son tüketici nezdinde gerçek bir demokrasi tezahürüne dönüşüyor.İşte bu nedenlede Wal-Mart başlı başına bir fenomen oluyor. Dünyanın bugüne dek hiç görmediği türden bir fenomen. İnsanların bu şirkete olan farazi nefreti ile fiili desteği, aslında büyük
ölçüde Wal-Mart’ın kurum kültüründen kaynaklanıyor. Herkes biliyor ki, tarih boyunca karşılarına çıkan pek çok büyük kapitalist şirketin aksine Wal-Mart, fahiş kârlar peşinde olan bir şirket değil. Lükse, şatafata,yöneticilerinin iyi yaşamlarına düşkün bir şirket hiç değil. Üreticiden aldığı fiyat indirimlerini de hiçbir zaman cebine atmadığı gayet iyi bilinen bir şirket. Yani, pek çok sektörde yapıldığı gibi, “büyüklük avantajını kullanarak önce fiyatları kırıp tüm rekabeti ortadan temizle, ardından fiyatları eskiden olduğu seviyelerin bile üzerine yeniden yükselterek fırsatçılık yap” tarzı bir politikaları kesinlikle yok. Adamlar diyor ki “sözümüz söz”. “Bizde fiyatlar hep aşağı düşer, hiç yukarı
çıkmaz”. Pazarda bin rakip de olsa böyle, dünyada tek biz kalsak da böyle. Kırk küsur senedir de bu ilkelerinden tek bir defa taviz vermemiş olmaları bunun garantisi oluyor.İşin daha da ilginci, tekel gücüne sahip olabilecek olan bu şirket kesinlikle ‘tekel’ kârları ile çalışmıyor. Kendilerine belirlemiş oldukları hedef kâr marjı çok düşük. Tedarikçileri sürekli zorlayarak aldığı fiyat tavizlerini aynen müşteriye yansıtıyor.Ama buna rağmen inanılmaz bir hızla büyüyor. Her ne kadar son iki yılın “aynı mağaza” büyüme oranlarının düşük olduğunu söyleyip eleştirenler olsada, şirket daha henüz tam anlamıyla dünyaya yayılmadı. bu yayılma gerçekleşsin, o zaman dünya, karşısında nasıl bir yaratık
görecek o zaman hep beraber anlayacağız.

GOOGLE’a girerseniz, dünyada ne kadar çok Wal-Mart düşmanı olduğunu şaşırarak gözlersiniz.Bunların önemli bir kısmı ömründe ne bir Wal-Mart mağazası görmüştür ne de Wal-Mart’tan tek kuruşluk alışveriş etmiştir. Ama anti-global hareketin içine ister istemez Wal-Mart da dahil edilmek zorundadır ya, işte o nedenle bu kişiler de amansız birer Wal-Mart düşmanı olabilirler.Yalnız işin enteresan tarafı,Wal-Mart ile ilgili sonsuza yakın olumsuz söylenti olmasına karşın, şirketin kaybettiği dava sayısı oldukça düşük. Yalnızca bir-iki davada, yanlış uygulama yaptıklarını kabul etmek zorunda kalmışlar. Bunun ötesinde ise şirkete yönelik suçlamalar, bizler için biraz lüks sayılabilecek, Batılılara ait “ince” konulardan kaynaklanıyor. Bu tartışmadan bihaber kalmamanız için isterseniz her iki tarafın da söylediklerini ana başlıklarıyla size vereyim.
Wal-Mart devamlı çok ucuza sattığı için tedarikçilerini sürekli olarak fiyatlarını indirmek zorunda bırakıyor ve bu da onların zaman içinde bu rekabete dayanamayıp iflas etmelerine yol açıyor.

Bunun karşısındaki görüş ise diyor ki, vallahi Wal-Mart’ın güttüğü “devamlı daha ucuza” politikası müşteri için mutlak bir avantaj olduğundan ve tamamen müşteri yararı gözettiğinden, iflas edenler dertlerine yansınlar. Nasıl olsa Wal-Mart’ın istediği fiyatlara üretebilecek bir tedarikçi
çıkar. Wal-Mart’ın sürekli fiyat indirme baskısı yüzünden imalat sanayi işlerinin önemli bölümü gelişmekte olan ülkelere ve özellikle de Çin’e gidiyor. Amerikalıların bu ülkelerdeki işçi ücretleriyle rekabet imkanları yok. Bir ABD’li işçinin günlük ücretiyle 75 Endonezyalı işçi çalıştırılabiliyor. O nedenle işsizliğin önlenmesi için sanayimizin korunması lazım. Karşı taraf da diyor ki, kardeşim hep Amerika mı kalkınsın?

Gelişmekte olan ülkelerdeki garibanların hiç mi kazanma şansı olmayacak? Bu yapılanın altındaki amaç fiyatları ucuzlatmak değil mi? Daha ne istiyorsunuz?

Wal-Mart’ın gelişmekte olan ülkelerden satın aldığı mallar kötü çalışma koşulları altında üretiliyor, çocuk işçi çalıştırılıyor, çalışanlara kötü muamele yapılıyor, çevre kirletiliyor. Bunların suçlusu Wal-Mart’tır. Karşı görüş ise diyor ki, Wal-Mart’ın tedarikçileri ile ilgili çok sert ilkeleri vardır. Kötü şartlarda çalışmayı, çocuk işçi çalıştırmayı Wal-Mart zinhar kabul etmez ve bu şartlarda üretim yaptığını tespit ettiği firmaları defterinden siler. Üstelik bu denetimi yapmak için kendi kurduğu çok büyük bir ekip vardır ve bu ekip her yıl dünyadaki 12 bin 500 tedarikçi fabrikayı bizzat denetler. Wal-Mart’ın mağaza açtığı yerleşim alanlarında iş hayatı birden değişime uğruyor. Küçük esnaf hızla işini kaybediyor. O yörede alışverişe harcanan para artıyor ve insanlar şehir dışındaki Wal-Mart’larda alışveriş yapmayı daha çok seviyorlar. Eski mahalle dokumuz böylece bozuluyor. Karşı görüş ise, verimsiz ve çeşitsiz esnaftan mı alışveriş etmek daha doğrudur, mağazasında 80 bin ila 120 bin değişik kalem bulunduran ve herkesten çok daha ucuza satan Wal-Mart’tan mı diye karşılık veriyor. Wal-Mart, ucuz ücretlerle kaçak göçmen işçi çalıştırıyor. Bu anti-WalMart görüşü. Karşı görüş ise, böylesi büyüklüğe erişmiş bir şirket üzerinde herkesin gözü olacağını için, Wal-Mart’ın resmi olmayan hiçbir iş yapamayacağını, söylüyor. Ama, Wal-Mart’ın iş verdiği bazı taşeronlar kaçak işçi çalıştırıyor diye bile yine Wal-Mart suçlanıyor. Hatta bundan dolayı Wal-Mart tazminat ödemeye bile mahkum edilmiş. Şili’deki somon çiftlikleri okyanusu kirletiyor. Bu balıkların en büyük alıcısı Wal-Mart. Wal-Mart buralardan mal almazsa, okyanuslar temiz kalır. Karşı tarafın görüşü ise “bırakın bu zırvalığı”şeklinde. Wal-Mart sayesinde bir kg. taze somon balığını 9 dolara yiyebiliyorsunuz.Şilili halk para kazanıyor, Amerikan vatandaşı çok ucuza eskinin en lüks balığını yiyebilir hale geliyor. Yani baktığınızda, Wal-Mart karşıtı argümanlar, felsefi olarak doğru tarafları belki bulunabilecek iddialar olsalar bile, doğrusu pek elle tutulur yanları olan şeylere benzemiyorlar. Sonuçta Wal-Mart tüketici için sürekli olarak fiyatları ucuzlatıyor ve dünyanın dört köşesinde, iş yaptığı her şirketi verimliliğin zirvesine oynamak yolunda baskıda bulunuyor.Bizlere de, böylesi verimlilik uzmanı bir dünya devinin bunu nasıl başardığını yakından öğrenmek çok önemli bir “business” eğitimi olabiliyor.



Wal-Mart ismi ve 0,03$

Wal-Mart’ta satılan ortalama bir ürünün fiyatı 3 dolar. Yanlış duymadınız: Ortalama satış fiyatı 3 dolar olan ürünlerle ortaya çıkarılan ciro, yılda 316 milyar dolar. O da şimdilik. Üstelik en yüksek satış cirosuna sahip olan 15 üründen hiç birinin fiyatı 3 dolardan daha pahalı değil. Gel de anla! Dünyanın ve tarihin en büyük şirketi, milletin cebinden çıkan binlerce dolar değil, birer dolar üzerinden bu büyüklüklere ulaşıyor.

Ben dahil, hepimizin öğreneceği çok ders var bu adamlardan. Ama işin daha da enteresan tarafı, bu güç ortalama tüketim ürünlerini 3 dolardan satmaktan ziyade, 3 sentten kaynaklanıyor ($0,03). Wal-Mart’ın en önemli büyüsü her zaman, fiyatı 3 dolar olan bir ürünü 2,97 dolardan satması olmuş. Bunu da ilk gören, şirketi 1962 yılında kurmuş olan Sam Walton. Sam Walton, uzun yıllar önce, perakende sektöründe eğer fiyatlar her gün 2,97 dolar olmaya devam ederse, Amerikan halkının 3,00 dolarlık bir malı almak yerine devamlı olarak 2,97 dolarlık malı alacak şekilde alışveriş alışkanlıklarını değiştireceğini görüyor. Bunun üzerine de, bu 3 sentten sürekli olarak vazgeçmekle beraber, aynı zamanda kârlı kalmaya devam eden bir iş modeli nasıl oluşturabilirim diye sorguluyor. İşte Wal-Mart’ın ünlü iş modeli, bu sorgulama üzerine başarıyla ortaya çıkıyor.Her gün düşük fiyatlar. Her gün! Wal-Mart ismi, aslında bir isim ile bir kelimenin birleşmesinden oluşuyor. Wal, Sam Walton’un soyadının kısaltılmış hali. ‘Mart’ ise, Amerikan konuşma dilinde ‘market’ kelimesinin kısa söylenişi. Böylelikle Wal-Mart, aslında‘Walton’un Marketi’oluyor. Ama ne‘market’! Şirketin kurucusu olan Sam Walton, 1992 yılında kanser hastalığına yenik düşüyor. Aynı yıl, Forbes dergisi kendisini “dünyanın en zengin adamı” ilan etmiş. Walton,1992’de yayınlanmış olan otobiyografik kitabında kendi hayatını, şirketini nasıl kurduğunu,kurumsal değerlerinin neler olduğunu, nasıl bir yönetici
olduğunu ve nasıl bir özel hayat yaşadığını çok samimi bir dille anlatıyor. Üstelik “Made in America” isimli bu kitabı yazdığı günlerin,ömrünün en son günleri olduğunu bilerek. Ama öylesine raporlamaya düşkün bir adam ki Sam, hastanedeki ömrünün son gününe dek şirket raporlarını isteyip
kendisine okutturuyor ve yorum yapıyor.Wal-Mart şirketinin Sam’den bu yana değişmeyen en önemli kurum değerleri şunlar:



    ·         Müşteriye her zaman en ucuz fiyatı sunmak,
    ·         Tutumlu olmak,
    ·         Disiplinli olmak,
    ·         Çok çalışmak,
    ·         Müsriflikten kaçınmak,
    ·         En ucuz fiyata satın almak.







Neredeyse ilkokuldan beri bizlere aktarılan hayat dersleri. Bir anlamda ne kadar “eski kafalı” düşünceler gibi geliyor insana. Üstelik tarihin en büyük “mega” şirketinin bugün bile bu “eski” değerlerle yönetiliyor olması pek çok insana inanılmaz garip geliyor. Şirkette bugün bile hakim olan temel görüş ve değerler aynen bunlar. Halâ aynı kurumsal değerler üzerinde ilerliyorlar. Örneğin Wal-Mart’ın Bentonville kentindeki ana deposuna mal getiren bir kamyon şoförünün, getirdiği malı kendisinin boşaltması kimse tarafından yadırganmıyor. Ya da bugün satın almadan sorumlu Başkan Yardımcısının (VP) makam odasında bir masa ve oturduğu rahatça bir koltuktan başka satın alınmış başka hiçbir mobilya olmaması. Misafirlerin oturacağı yerler ise, daha önce numune olarak getirenlerin bıraktığı iki tane ahşaptan yapılma alçak piknik sandalyesi ile bir şezlong.Yani, koskoca Wal-Mart’ın başkan yardımcısı ile görüşmeye gittiğinizde, takım elbisenizle oturmanız beklenen yer bir “şezlong”!.






Ama bu hiç şaşılası bir şey değil. “Her gün düşük fiyatlar. Her gün” diye bir temel felsefeniz varsa, ancak ve ancak buna harfiyen uyduğunuz takdirde başarıya ulaşabilirsiniz. Zaten bu da şu basit rakamsal kurum değerinde kendini buluyor. Wal-Mart’ın kurucusu Sam Walton, 17 Mart 1992’de ABD Başkanı George Bush tarafından “Presidential Medal of Freedom” madalyasıyla ödüllendirildi. Diyorlar ki, biz sattığımız her 35 dolarlık maldan sadece 1 dolar kazanıyoruz. Yani her 35 milyon dolarlık satıştan cebimize sadece bir milyon dolar kalıyor. O nedenle eğer bir milyon dolarlık bir harcama yapmayı düşünüyorsanız, önce 35 milyon dolarlık yeni satışı nereden getireceğinizi bulun, ondan sonra bu harcamayı yapın. Aksi halde harcama falan gibi şeyleri unutun. İşte bu kurum kültürü nedeniyledir ki tarihin en büyük şirketi olan Wal-Mart’ın CEO’su kendi çöplerini kendisi döküyor, tüm diğer elemanlar gibi seyahat ettiği zamanlarda “budget”, yani ekonomik otellerde kalıyor ve uçakta her zaman ekonomi sınıfında uçuyor. İşin daha da enteresan tarafı, bu kurum kültürünün, şirketin kurucusu Sam Walton’dan bu yana aynen başarıyla muhafaza ediliyor olması. Yıllar önce Sam Walton’un “Made in America” isimli kitabını okuduğumda, duyduklarımdan inanılmaz etkilenmiş, hatta çoğuna inanmakta güçlük çekmiştim. İşte Sam Walton “Made in America” isimli kitabında bana çok çarpıcı gelen birkaç şey söylüyor. Birincisi, halâ, Bentonville’de karısıyla evlendikleri yıl “mortgage” yoluyla satın almış oldukları ilk evde ikamet ettikleri gerçeği. Yani, sen dünyanın en zengin adamı olacaksın ve halâ 50 sene önce krediyle satın almış olduğun küçük kasaba evinde oturacak kadar da mazbut davranacaksın. Müşteriye ucuz satabilmek için pahalı yaşamdan uzak durman gerektiğini hiç unutmayıp, hayat boyu mütevazı kalabileceksin. İkinci olarak çok çarpıcı bulduğum şey, “ben hiçbir zaman yat sahibi olacak kadar zengin bir adam olamadım” demesi. “Benimle ‘senin de uçağın var’ diye dalga geçtiler” diyor ve devam ediyor. “O zaman nasıl oluyor da yat alacak kadar zengin değilmişsin dediler.Doğrudur, benim bir değil birkaç tane uçağım var. Hata ilk uçağımı oldukça gençken almıştım. Ve kendim kullanmayı öğrenmiştim. Her fırsat bulduğumda da uçağıma atlar, yakın kasabaların ve kentlerin üzerinde bıkmadan usanmadan turlardım. Ama bu gezileri zevk için yapmazdım. Yeni mağaza açmayı düşündüğüm kasabalarda en iyi arsaların nerelerde olduğunu belirlemek için kasaba üzerinde uçağımla defalarca turlardım. Yer bakma işini hiç kimseye delege etmez, tamamen kendim ilgilenirdim. Size bir şey söyleyeyim, en müsait arsaların hangileri ve nerelerde olduğu konusu uçaktan çok daha güzel görünür.”Zaten perakendecilik dediğin şeyde de en önemli üç şey nedirki? Lokasyon, lokasyon, lokasyon değil mi?


SADIK ÇALIŞAN, SADIK TÜKETİCİ

Sam Walton yatırım yapacağı yerleri uçağıyla havadan belirlerken bir yandan da mağazalarında son teknolojiyi kullanmaya önem veriyordu. Ancak perakende sektöründe büyümenin anahtarının "insan" olduğunu en başında biliyordu. Sam Walton'a göre, Wal-Mart'ın sadık çalışanlara ve sadık tüketicilere ihtiyacı vardı. Walton, çalışanları küçük hissedar haline getirerek kendi mağazalarında çalışıyormuş duygusu yaratıyordu. Ayrıca hisse alan çalışanlara mutlaka indirimde bulunuyordu. Çalışanlarına yakın olduğunu göstermek için kendisine "Sam" olarak hitap etmelerini istiyordu. Sahip olduğu bütün mağazaları düzenli bir şekilde ziyaret ederek, onları motive etmeye çalışıyor ve başarılı çalışanı herkesin gözü önünde 'aferin'le ödüllendiriyordu. Sam Walton'a göre 'aferin' demek bedavaydı ve şirketine her zaman yarar getirecekti.

"Tüketici her zaman patrondur" düşüncesini ise çalışanlarına 1975'ten itibaren şu şekilde aşılıyordu. Wal-Mart'ın artık bir marşı vardı: Çalışanlar bir noktada toplanıyor ve hep birlikte şirketin adını oluşturan harfleri sırasıyla yüksek sesle tekrarladıktan sonra: "Bir numara kim? Tüketici, daima!"

Dünyanın en büyüğü olmayı hedefleyen Walton, tüketicinin gönlünü hoş tutmanın yollarından birinin düşük fiyat olduğunu biliyordu. Ona göre bu tek başına yeterli değildi. Müşteriye kapıda mutlaka "Hoş geldin" denmeli ve çalışanların yardıma her zaman hazır olduğu duygusu yaratılmalıydı.

Wal-Mart dünyanın en güçlü ve etkin şirketi haline gelmiştir. Rekabetin doğasını, müşterilerin beklentilerini, tedarik zincirinin ekonomik ilkelerini ve küresel ekonominin iniş-çıkışlarını yeniden biçimlendirmiştir.


Rakamlarla Wal-Mart

*6,778 $: Wal-Mart'ta işçi başına kârlılık

*127 milyon: Her hafta Wal-Mart'ta alışveriş eden Amerikalı sayısı

*Yüzde 57: Her hafta Wal-Mart'ta alışveriş eden Amerikalı erişkinlerin yüzdesi

*140,000: Tipik bir Wal-Mart süper-merkez stoklarındaki farklı ürün sayısı

*7,5 yıl: Eğer her gün, hiç durmadan, günde 50 ürün alırsanız, Wal-Mart'ta her farklı üründen bir tane almak için geçecek zaman

*Dakikada 23,212 $: günün her dakikasından Wal-Mart'ta gerçekleştirilen kâr miktarı: tipik bir şirketin bir yılda yaptığını Wal-Mart bir dakikada yapar

*10.2 milyon $: Wal-Mart hisse senedinin cari değeri, eğer 1970 yılında Wal-Mart'ın halka arzında 100 hisse senedi (pay) almışsanız (2007 fiyatı hisse başına $50)

*Yüzde 70: ABD'de kurulan Wal-Mart kökenli tüm yeni perakende işlerin yüzdesi (1997-2004 data)

*500: Yeni bir Wal-Mart Süper-merkezi tarafından yaratılan tipik iş sayısı

*450: Bir toplulukta yeni bir Wal-Mart süper-merkezi açıldıktan 5 yıl sonra elimine olan perakende bağlantılı tipik iş sayısı

*Yüzde 15: Tipik ulusal market zincirleriyle karşılaştırıldığında Wal-Mart marketlerin ne kadar ucuz olduğu

*Saatte 38 milyon $: Wal-Mart'ta yılın her günü, her saat gerçekleşen satışlar

*7 hafta: Gıda alışverişlerini Wal-Mart'tan yapmaya başlayan alışverişçilerin her yıl kazandıkları 'serbest' market alışverişi haftası sayısı

*36 sent: Wal-Mart'ta müşterinin 10 $'lık alışveriş etmesi durumundaki toplam kazancı